0 8000 12 11

Մարդու իրավունքների պաշտպանության անվճար թեժ գիծ
menu

ՀՔԱ Վանաձորի գրասենյակի փաստաբանի բողոքի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ խոշտանգման գործով քննությունն արդյունավետ չի եղել

June 11, 2020

Ալբերտ Հակոբջանյան | Գործունեություն | Իրավական աջակցություն | Իրավական աջակցություն | Խոշտանգումներից զերծ մնալու իրավունք | Ծրագիր։ ՀՔԱ Վանաձորի գրասենյակի կայունությունը՝ ՀՀ-ում ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների մարտահրավերների լույսի ներքո 2020 | Հրապարակումներ | Նորություններ

2019 թվականի սեպտեմբերի 18-ին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը բավարարել էր ՀՔԱՎ փաստաբան Անի Չատինյանի և Գագիկ Կարապետյանի բողոքները՝ խոշտանգման գործով տարված քննությունը ճանաչելով անարդյունավետ։ 

 

Դատարանը պարտավորեցրել էր Ալբերտ Հակոբջանյանի և Գագիկ Կարապետյանի գործով վարույթն իրականացնող մարմնին վերացնել նրանց իրավունքների խախտումները: 

 

Ա. Հակոբջանյանն ու Գ. Կարապետյանը դիմել էին ՀՔԱՎ գրասենյակ՝ իրավական պաշտպանության նպատակով: 2016 թ.-ին իրավապահները նախ բռնություն էին կիրառել նրանց նկատմամբ, ապա՝ խոշտանգումների ենթարկել՝ոստիկանությունում: Քրեական գործով վարույթը, սակայն, կարճվել էր, քրեական հետապնդումը դադարեցվել՝ հանցակազմերի բացակայության հիմքով:

 

Պատճառաբանությունը հետևյալն էր. «…նախաքննության ընթացքում տարվել են բոլոր հնարավոր քննչական ու դատավարական գործողությունները, սպառվել նոր ապացույցներ ձեռք բերելու հնարավորությունները, և համաձայն քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի՝ նման պայմաններում, երբ կա չփարատված կասկած, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի ուժով ենթակա է մեկնաբանման՝ հօգուտ ոստիկանության պաշտոնյաների»:

 

Որոշումը Ա. Հակոբջանյանի և Գ. Կարապետյանի շահերի պաշտպան, ՀՔԱՎ գրասենյակի փաստաբան Ա. Չատինյանը 2017 թ.-ին բողոքարկել էր ՀՀ  գլխավոր դատախազությունում, ապա՝ Երևանի ընդհանուր իրավասության և Վերաքննիչ քրեական դատարաններում, մերժվել՝ ամենուր: 2018 թ.-ի նոյեմբերին փաստաբանը վճռաբեկ բողոք էր ներկայացրել:

 

Բողոքում նա պնդել էր, որ վարույթն իրականացնող մարմնի տրամադրության տակ եղել են տվյալներ՝ Ա. Հակոբջանյանի և Գ. Կարապետյանի հանդեպ վատ վերաբերմունքի մասին: Դրանց ոչ միայն չի տրվել համապատասխան գնահատական, այլև չի տարվել արդյունավետ՝ բազմակողմանի, ամբողջական ու օբյեկտիվ քննություն, որի շնորհիվ կբացահայտվեին հանցագործությունն էլ, մեղավորներն էլ, քաղաքացիների իրավունքներն էլ չէին ոտնահարվի: Ավելին՝ վարույթն իրականացնող մարմինն այդպես էլ ուշադրության չէր արժանացրել Ա. Հակոբջանյանի և Գ. Կարապետյանի հայտնած տեղեկության հիման վրա տաքսու վարորդին հարցաքննելու հանգամանքը, ով ականատես է եղել, թե ինչպես են ոստիկանները Ա. Հակոբջանյանի և Գ. Կարապետյանի նկատմամբ բռնություն գործադրել, ապա՝ բերման ենթարկել:

 

Ա. Չատինյանի կարծիքով՝ ստորադաս դատարանն իրավական գնահատական չի տվել հանգամանքին՝ որքանով է օրինական եղել Լոռու մարզի նախկին ոստիկանապետ Ա. Ղազարյանի և ոստիկանության Ստեփանավանի բաժնի պետ Ս. Այվազյանի մուտքը՝ ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահման վայր՝ «օպերատիվ հետախուզական զրույց» անցկացնելու նպատակով:

 

Դատարանը, քննելով գործը, գտել էր, որ որոշում կայացնելիս, ստորադաս դատարանները խախտել են Եվրոպական կոնվենցիայի 3-րդ, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 11-րդ և 17-րդ հոդվածները, որոնք էականորեն կարող էին ազդել գործի ելքի վրա: Առաջնորդվելով ՄԻԵԴ –ի դիրքորոշումներով, մասնավորապես՝ Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի՝ այն է՝ արդյունավետ քննության իրավունքի մասով՝ դատարանը նկատել է, որ խոշտանգման կամ վատ վերաբերմունքի դեպքերում գործի արդյունավետ քննության իրականացումը պետության պոզիտիվ պարտավորությունն է: Նման բողոքները պետք է քննվեն ամենայն մանրամասնությամբ, իրավասու ատյաններն էլ՝ ձեռնարկեն բոլոր միջոցները՝ միջադեպին առնչվող ապացույցներ հավաքելու ուղղությամբ, ինչը տվյալ դեպքում չի արվել:

 

Պետության պոզիտիվ պարտավորության համատեքստում Վճռաբեկն առանձակի շեշտել է, որ քննությունը պետք է տարվի արագ և մանրակրկիտ: Այսինքն՝ տեղի ունեցածը բացահայտելու նպատակով իրավասու մարմինները պետք է լրջագույն ջանքեր կիրառեն, քննությունն ավարտելուց հետո կամ պատճառաբանելիս էլ՝ չհիմնվեն շտապողական կամ թույլ եզրահանգումների վրա, այլ ձեռնարկեն իրենց հասու բոլոր ողջամիտ քայլերը՝ դեպքին առնչվող ապացույցները, այդ թվում և ականատեսների հարցաքննությունն ու բժշկական ապացույցներն ապահովելու ուղղությամբ: Իրականացված քննության ցանկացած թերացում, որ հարցականի տակ է առնում վնասվածքների պատճառները կամ պատասխանատուներին պարզելու կարողությունը, վտանգում է քննության արդյունավետությունը:

 

Բացի այս, Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը, մարդու իրավունքների և ազատությունների հիմնարար խախտումները վերացնելու սահմանադրականության շրջանակներում կարևորել է խոշտանգումների և վատ վերաբերմունքի արգելքի բացարձակ բնույթը, հստակ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել «խոշտանգումների կամ վատ վերաբերմունքի ենթարկվել» ու «վստահելի հայտարարության» կամ «վիճելի բողոքի» կամ այլ բավարար չափով որոշակի նշանների առկայության դեպքերում տարվող քննության արդյունավետության չափանիշի մասին:

 

Մեջբերելով նախկին որոշումներից՝ Վճռաբեկը հիշատակել է այն չափանիշները, որոնց առկայության դեպքում միայն կարելի է խոսել արդյունավետ քննության մասին: Մասնավորապես քննություն իրականացնող մարմինը, բացի պատշաճ և արագ գործելուց, պետք է լինի նաև անկախ ու անաչառ, օժտված՝ առկա փաստերը հաստատելու, մեղավորներին բացահայտելու և պատասխանատվության ենթարկելու լիարժեք իրավասությամբ, անհրաժեշտ է իրականացնել մանրամասն քննություն՝ գործով ապացույցներ ձեռք բերելու նպատակով:

 

Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ Ա. Հակոբջանյանի և Գ. Կարապետյանի նկատմամբ ենթադրյալ բռնության գործադրման առիթով նախաքննություն իրականացնող մարմինը, ունենալով միջադեպի ականատես տաքսու վարորդի բոլոր տվյալները, ընդհուպ՝ գտնվելու վայրը, բավարար ջանքեր չի գործադրել՝ այդ թվում և միջազգային իրավական օգնության շրջանակում, նրան գտնելու և հարցաքննելու ուղղությամբ: Մինչդեռ վարորդի հայտնած տեղեկությունները կարող էին առանցքային ու վճռորոշ լինել այս գործի իրական մեղավորներին, ինչպես նաև Գ. Կարապետյանի ու Ա. Հակոբջանյանի և ոստիկանների ցուցմունքներում առկա հակասությունները բացահայտելու հարցում: 

 

Ինչ վերաբերում է «օպերատիվ հարցազրույց»-ին, դատարանը վերստին արձանագրել է, որ Ոստիկանության Լոռու մարզային վարչության նախկին պետ Ա. Ղազարյանի և ոստիկանության Ստեփանավանի բաժնի պետ  Ս. Այվազյանի կողմից օպերատիվ տեղեկության ձեռքբերման համար քննիչի թույլտվությամբ ՁՊՎ մուտք գործելն անթույլատրելի է և ոչ իրավաչափ, և հանդիսանում է ոստիկանության ուղղակի միջամտություն քննչական գործողություններին: Քանի դեռ քրեադատավարական գործիքակազմը սպառված չէ, ոստիկանությունն իրավունք չունի սեփական նախաձեռնությամբ նախաքննությանը զուգահեռ քննություն իրականացնելու: Միայն հանրային շահի պահանջով կարող են իրականացվել օրենսդրությամբ նախատեսված անհրաժեշտ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ՝ օժանդակելով քննչական մարմնին: Այս գործով նման անհրաժեշտություն չի եղել:

 

Ելնելով միջազգային կառույցների մոտեցումներից, այն է՝ նախաքննության սկզբնական փուլում խոշտանգման կամ վատ վերաբերմունքի ենթարկվելու ռիսկը մեծ է, ոստիկանների վերոհիշյալ այցելությունը ձերբակալվածի մոտ դատարանն առանձնակի մտահոգիչ է համարել: Ավելին՝ «օպերատիվ հարցազրույց»-ն իրականացվել է այն ժամանակ, երբ Գ. Կարապետյանն ունեցել է առողջական գանգատներ և բուժօգնության կարիք, առավել ևս, որ դրանցից մեկը հաջորդել է ոստիկանների այցին: Նման իրավիճակում, առավել քան կարևոր էր մանրամասն քննություն վարելը: Մինչդեռ նախաքննական մարմինն այդպես էլ միջոցներ չի ձեռնարկել՝ խոշտանգում կատարած ու վատ վերաբերմունք դրսևորած ոստիկաններին մեկուսացնելու և հարցաքննելու՝ որպեսզի նրանք հնարավորություն չունենային համաձայնեցնելու իրենց ցուցմունքները: 

 

Ամփոփելով վճիռը՝ Վճռաբեկն արձանագրել է, որ գործի քննության արդյունավետության մասին ստորադաս դատարանների հետևություններն անհիմն են: Վարույթն իրականացնող մարմինը կարճել է գործն ու չի իրականացրել քրեական հետապնդում՝ նոր ապացույցներ ձեռք բերելու հնարավորությունները սպառված լինելու պատճառաբանությամբ:

 

Հիմք ընդունելով քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածը՝ Վճռաբեկ դատարանը բեկանել է ստորադաս դատարանի ակտը, բավարարել վճռաբեկ բողոքներն ու վարույթն իրականացնող մարմնին պարտավորեցրել վերացնել երկու քաղաքացու՝ դատարանի որոշմամբ արձանագրված իրավունքների խախտումները:  

Դիտումներ՝ 777

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Հետադարձ կապ

Ընտրել համապատասխան կապը

  • ???????
    A A A
  • ?????????
    arial verdana tahoma
  • ???????????
    regular light bold
  • ??????????????
    1px 2px 3px
  • ???????? ?????
    ???? ??????? ??? ???????? ??? ???
  • ???? ??????
  • ?????? ??????